Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha là nhà thơ, nhạc sĩ, nhà báo, nhà nghiên cứu âm nhạc nổi tiếng của Việt Nam. Ông từng có những năm tháng sống và chiến đấu trên chiến trường Lào. Những năm tháng này đó để để lại trong lòng người nhạc sĩ tài hoa những ký ức không thể nào quên. Sau đây, xin giới thiệu bài viết “Một dòng sông âm thanh xanh tình Việt - Lào” của ông được đăng trên Tạp chí Cửa Việt tháng 7/2007.

Chuyên gia quân sự Việt Nam với các chiến sĩ Lào. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Cùng những bài hát viết về Lào và tình đoàn kết Việt - Lào trực diện, còn những bài hát viết về Trường Sơn Đông và Trường Sơn Tây thì cũng là gián tiếp ca ngợi tình nghĩa Việt - Lào qua hai phía mái nhà của hai Tổ quốc như Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây của Hoàng Hiệp (thơ Phạm Tiến Duật), hay Sợi nhớ, sợi thương của Phan Huỳnh Điểu (thơ Thúy Bắc).

Ở một thể loại tầm cỡ hơn ca khúc là Operet, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc đã viết tác phẩm Hai chị em cùng thời với bài hát Bài ca Việt - Lào - Campuchia.

Từ ngày thanh bình tràn ngập bán đảo Đông Dương, những giai điệu trong dòng chảy này vẫn tiếp tục róc rách qua năm tháng. Ta có thể chia sẻ với Thuận Yến qua Phu Xi ơi được viết tại Luông Phabang vào cuối năm 1985 hay Tình Việt Lào của Hồ Hữu Thới với giai điệu đậm chất của “Lào Lùm Lào Thơng” pha trộn cùng “Câu hát dân ca của quê mình quan họ”.

Trong cuộc thi viết về đề tài này năm 1993, Nghệ sĩ nhân dân Tường Vy đã thành công và đoạt giải A khi phổ bài thơ của Bác Hồ thành bài hát Thương nhau mấy núi cũng trèo đậm chất dân gian. Nhạc sĩ Vũ Mão - một sứ giả của tình hữu nghị khi ở cương vị Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cũng đã có những giai điệu Lăm Vông rất dễ thương về Những cô gái bên dòng Mê Kông và một nỗi nhớ Từ Viêng Chăn nhớ về Hà Nội đến nao lòng:
Tôi đến Viêng Chăn một ngày đầu xuân
Muôn bông hoa tươi khoe sắc nơi nơi
Từ Viêng Chăn nhớ về Hà Nội
Thủ đô thân yêu tha thiết tự hào...

Còn nhạc sĩ An Thuyên, Hiệu trưởng Trường Đại học Nghệ thuật quân đội, kiêm Phó Tổng thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam từ Hành khúc quân đội Lào ngày nào đã ngẫu hứng viết Đêm Lăm Vông bởi rung động về những học sinh Lào học tập tại trường:
Lăm Vông em như lửa
Đốt cháy anh đêm nay
Lăm Vông hiện đến thế
Mà lửa yêu bừng bừng

Riêng với người viết bài này thì tình bạn Lào như một định mệnh để phải bỏ nghề kỹ sư thông tin đi theo nghề nhạc. Khi còn học đại học thông tin liên lạc, bọn sinh viên chúng tôi rất thân với sinh viên Lào. Chính vì tình cảm ấy, khi cả nước mừng chiến thắng Đường 9 - Nam Lào, tôi cũng viết bài hát Mừng chiến thắng Nam Lào cho tốp ca nữ nhà trường biểu diễn. Không ngờ bài hát được Đài Tiếng nói Việt Nam thu thanh và phát trong chương trình “Khắp nơi ca hát”. Người thu thanh là nhạc sĩ Trần Chung. Nhờ sự khuyến khích của ông, tôi đã quyết tu nghiệp theo đàn ca khi vào bộ đội. 

Những năm tháng ấy ở Tây Trường Sơn, tôi đã hành quân qua nhiều cánh rừng và ghé lại nhiều bản Lào. Những kỷ niệm đó đã khắc sâu trong tôi, thôi thúc tôi viết Kỷ niệm rừng Lào vào năm 1984, khi Đài Tiếng nói Việt Nam phát động phong trào viết về Lào. Với lòng chân thành và sự đổi mới trong ngôn ngữ âm nhạc, từ một nét nhạc của bản dân ca “lăm tơi”, tôi đã phát triển thành kỷ niệm rưng rưng này:
Thâm nghiệm rừng Lào
Mênh mang Trường Sơn bên Tây
Hú a hú à ha Hú a hú à hà
Đêm xanh huyền thoại
Trăng sáng dòng Xê Băng Phao
Lúa thắm đồi nương tiếng hát thiết tha.

Đoạn cao trào vút trên quãng tám và kéo dài tiết nhạc qua các đảo phách:
Nhớ mãi nhịp chày giã gạo
Mùa vàng long lanh trời sao
Rừng cầu đang thay mùa măng,
Hội làng reo vui cười nói... 

Tự nhiên bài hát xuất hiện đoạn coda dư âm của kỷ niệm: 
Kỷ niệm nở trắng như hoa Chăm pa
Kỷ niệm rực sáng như đuốc là boong
Kỷ niệm đằm thắm năm xưa chiến tranh
Kỷ niệm đằm thắm âm vang tháng năm.

“Kỷ niệm rừng Lào” đã được Đăng Khoa và tốp nam Đài Tiếng nói Việt Nam thể hiện và cũng là một kỷ niệm đáng nhớ trong đời nhạc sĩ đã vào tuổi lục tuần.
 
Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha